درمان چاقی در بزرگسالان؛ از رژیم و ورزش تا دارو و جراحی

رژیم گرفته اید، چند کیلو کم کرده اید و بعد دوباره وزن برگشته است؟ تنها نیستید. چاقی یک بیماری مزمن است و درمانش هم باید مثل یک بیماری مزمن، چندجانبه و طولانی مدت باشد. یک مقاله مروری در مجله JAMA تصویری روشن از گزینه های درمان چاقی در بزرگسالان و میزان اثر هر کدام ارائه کرده است.

• مداخلات رفتاری معمولا حدود ۵ تا ۱۰ درصد کاهش وزن ایجاد می کنند.
• داروهای گروه GLP-1 و تیرزپاتاید حدود ۸ تا ۲۱ درصد کاهش وزن داشته اند.
• جراحی چاقی حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد کاهش وزن در دوازده ماه ایجاد می کند.
• حتی کاهش وزن ۵ تا ۱۰ درصدی فشار خون و قند خون را بهتر می کند.

چاقی چگونه تعریف می شود و چرا مهم است؟

طبق این مرور، حدود ۴۲ درصد بزرگسالان آمریکایی چاق هستند. چاقی با افزایش دیابت نوع دو، فشار خون بالا، بیماری قلبی عروقی، اختلالات خواب، آرتروز و مرگ زودرس همراه است.

شاخص توده بدنی (BMI) معمولا این گونه به کار می رود: BMI برابر ۲۵ یا بیشتر اضافه وزن و ۳۰ یا بیشتر چاقی. برای جمعیت های آسیایی آستانه پایین تری (حدود ۲۵ تا ۲۷٫۵) در نظر گرفته می شود. با این حال نویسندگان تأکید می کنند که BMI به تنهایی برای تعیین خطر هر فرد توصیه نمی شود.

خطر قلبی چقدر بیشتر است؟

در مردانی با BMI بین ۳۰ تا ۳۹، میزان رویدادهای قلبی عروقی ۲۰٫۲۱ مورد در هر ۱۰۰۰ نفر سال بود، در برابر ۱۳٫۷۲ مورد در مردان با BMI طبیعی. در زنان با BMI بین ۳۰ تا ۳۹٫۹ این عدد ۹٫۹۷ در برابر ۶٫۳۷ بود.

کاهش وزن کم هم ارزش دارد؟

بله. یکی از پیام های مهم این مرور همین است. در افراد چاق، کاهش ۵ تا ۱۰ درصد وزن، فشار خون سیستولیک را در مبتلایان به فشار خون حدود ۳ میلی متر جیوه پایین می آورد و ممکن است هموگلوبین A1c را در افراد دیابتی ۰٫۶ تا ۱ درصد کاهش دهد.

درمان مبتنی بر شواهد چاقی پنج رکن اصلی دارد: مداخلات رفتاری، تغذیه، فعالیت بدنی، دارودرمانی و روش های متابولیک یا جراحی چاقی. برنامه درمان هر فرد ترکیبی مناسب از این ها است.

تغییر سبک زندگی چقدر کمک می کند؟

مداخلات رفتاری چندجزئی، ترجیحا دست کم ۱۴ جلسه در ۶ ماه، شامل پایش وزن توسط خود فرد، مشاوره تغذیه و فعالیت بدنی و مهارت حل مسئله، اغلب ۵ تا ۱۰ درصد کاهش وزن ایجاد می کنند. اما در پیگیری دو ساله، ۲۵ درصد یا بیشتر از شرکت کنندگان وزن را دوباره به دست آوردند.

در تغذیه، رویکردهای مؤثر بر کاهش کل کالری دریافتی تمرکز دارند و نوع رژیم بر اساس ترجیح بیمار انتخاب می شود. فعالیت بدنی بدون کاهش کالری معمولا کاهش وزن کمتری (۲ تا ۳ کیلوگرم) دارد، اما برای حفظ وزن کم شده مهم است.

برخی داروهای رایج مانند بعضی داروهای ضدافسردگی (مثل میرتازاپین و آمی تریپتیلین) و بعضی داروهای قند (مثل گلیبورید یا انسولین) می توانند باعث افزایش وزن شوند. خودسرانه داروی خود را قطع نکنید، اما این موضوع را با پزشک مطرح کنید؛ نویسندگان توصیه می کنند پزشکان جایگزین ها را بررسی کنند.

داروهای کاهش وزن چه جایگاهی دارند؟

داروهای ضدچاقی برای افراد غیرباردار با چاقی، یا اضافه وزن همراه با بیماری های مرتبط، در کنار اصلاح سبک زندگی توصیه می شوند. این داروها همگی تجویزی هستند.

طبق این مرور، شش دارو برای مصرف طولانی مدت تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا را دارند: سماگلوتاید و لیراگلوتاید از گروه GLP-1، تیرزپاتاید، ترکیب فنترمین توپیرامات، ترکیب نالترکسون بوپروپیون و اورلیستات. در میان آن ها تیرزپاتاید بیشترین اثر را داشته و میانگین کاهش وزن ۲۱ درصد در ۷۲ هفته گزارش شده است. نتایج بلندمدت تر این دارو را در کارآزمایی تیرزپاتاید برای درمان چاقی و پیشگیری از دیابت مرور کرده ایم.

نکته مهم این است که حفظ کاهش وزن دشوار است. راهنماهای بالینی از مصرف طولانی مدت داروها وقتی تغییر سبک زندگی به تنهایی کافی نیست حمایت می کنند؛ آنچه پس از قطع دارو رخ می دهد را در مقاله بازگشت وزن پس از قطع سماگلوتاید ببینید.

روش های اندوسکوپی و جراحی چقدر مؤثرند؟

روش های اندوسکوپی بدون برش انجام می شوند؛ برای آشنایی بیشتر، مقاله بالن داخل معده را ببینید. جراحی ها اثر بیشتری دارند اما خطرات خود را هم دارند که در فواید و خطرات جراحی چاقی به آن پرداخته ایم.

این مرور چه چیزهایی را نمی گوید؟

این یک مقاله مروری است، نه کارآزمایی بالینی جدید. اعداد آن میانگین هایی از مطالعات مختلف است و پاسخ هر فرد می تواند متفاوت باشد. داده های شیوع هم مربوط به آمریکا است.

این مرور جزئیات عوارض هر دارو یا جراحی را در چکیده بیان نکرده است. انتخاب درمان باید با پزشک و بر اساس بیماری های همراه، ترجیحات و خطرات شما باشد.

پرسش های رایج

مؤثرترین داروی لاغری کدام است؟

در این مرور، از میان داروهای تأییدشده، تیرزپاتاید بیشترین اثر را با میانگین کاهش وزن ۲۱ درصد در ۷۲ هفته داشت. این دارو تجویزی است و باید زیر نظر پزشک مصرف شود.

ورزش به تنهایی برای لاغری کافی است؟

فعالیت بدنی بدون کاهش کالری معمولا فقط ۲ تا ۳ کیلوگرم کاهش وزن دارد، اما برای حفظ وزن کم شده اهمیت زیادی دارد.

چرا وزن بعد از رژیم برمی گردد؟

حفظ کاهش وزن دشوار است؛ در پیگیری دو ساله مداخلات رفتاری، ۲۵ درصد یا بیشتر از افراد دوباره وزن اضافه کردند. به همین دلیل چاقی به درمان طولانی مدت نیاز دارد.