جراحی چاقی برای بسیاری از افراد نقطه شروع یک زندگی تازه است. اما یک نگرانی رایج همیشه در ذهن می ماند: «اگر وزنم برگردد چه؟». این نگرانی بی پایه نیست. یک مرور سیستماتیک بررسی کرده است که برگشت وزن بعد از جراحی چاقی چقدر شایع است و چه چیزهایی احتمال آن را کم یا زیاد می کند.
- ۱۷٫۶٪ بیماران دست کم ۱۰٪ وزن از دست رفته را دوباره به دست آوردند.
- یعنی دست کم از هر ۶ نفر ۱ نفر با برگشت وزن روبه رو می شود.
- عوامل خطر در ۵ دسته قرار می گیرند: آناتومیک، ژنتیک، تغذیه ای، روانی و زمانی.
- حمایت اجتماعی، عزت نفس و انگیزه برای فعالیت بدنی با برگشت وزن کمتر همراه بودند.
برگشت وزن بعد از جراحی چاقی یعنی چه؟
جراحی چاقی (Bariatric Surgery) به گفته نویسندگان این مرور، مؤثرترین روش برای کاهش وزن پایدار در افراد با چاقی شدید است. دو روش رایج آن بای پس معده (Roux-en-Y Gastric Bypass) و اسلیو معده (Sleeve Gastrectomy) هستند. تفاوت این دو روش را در مقایسه اسلیو معده و بای پس معده مفصل تر توضیح داده ایم.
اما کاهش وزن اولیه پایان ماجرا نیست. «برگشت وزن» (Weight Regain) یعنی بخشی از وزنی که پس از جراحی کم شده، دوباره اضافه شود. در این مرور، مطالعاتی بررسی شدند که برگشت دست کم ۱۰٪ را گزارش کرده بودند.
این مرور سیستماتیک چطور انجام شد؟
پژوهشگران در سال ۲۰۱۹ سه پایگاه علمی بزرگ را طبق راهنمای PRISMA جست وجو کردند. از ۲۹۱۵ چکیده، ۲۷۲ مقاله کامل بررسی شد و در نهایت ۳۲ مطالعه وارد تحلیل شدند.
کیفیت مطالعات با مقیاس نیوکاسل اتاوا سنجیده شد: ۲۵ مطالعه کیفیت بالا و ۷ مطالعه کیفیت متوسط داشتند. این مطالعات روی هم نتایج ۷۳۹۱ بیمار بای پس و ۵۸۷۲ بیمار اسلیو را گزارش کرده بودند. نتیجه در سال ۲۰۲۱ در مجله Surgical Endoscopy منتشر شد.
برگشت وزن چقدر شایع است؟
در مجموع ۱۷٫۶٪ بیماران (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۱۶٫۹ تا ۱۸٫۳) دست کم ۱۰٪ برگشت وزن داشتند. به بیان نویسندگان، دست کم ۱ نفر از هر ۶ بیمار.
این عدد را می توان از دو زاویه دید. از یک سو، اکثر بیماران به چنین برگشتی دچار نشده اند. از سوی دیگر، سهم قابل توجهی از افراد پس از یک جراحی بزرگ دوباره با افزایش وزن روبه رو می شوند. برای بحث گسترده تر درباره ابعاد این مشکل، مرور برگشت وزن پس از جراحی چاقی و دامنه آن را هم ببینید.
کدام عوامل خطر برگشت وزن را بالا می برند؟
نویسندگان عوامل مرتبط با برگشت وزن را در پنج دسته قرار دادند. عواملی که با برگشت وزن بیشتر همراه بودند:
عوامل آناتومیک
قطر محل اتصال معده به روده در بای پس، و حجم معده باقیمانده پس از اسلیو. می شود آن را به کیسه ای تشبیه کرد که به مرور گشادتر شده و جای بیشتری برای غذا دارد.
عوامل تغذیه ای و رفتاری
مصرف شیرینی، اندازه بزرگ وعده ها، هوس های غذایی، پرخوری دوره ای (Binge Eating) و از دست دادن کنترل هنگام غذا خوردن.
عوامل روانی
اضطراب و «غذا خوردن هیجانی»، یعنی خوردن در پاسخ به احساسات به جای گرسنگی واقعی.
زمان و ژنتیک
هر چه زمان بیشتری از جراحی بگذرد، احتمال برگشت وزن بیشتر می شود. عوامل ژنتیک هم در این فهرست قرار داشتند.
چه چیزهایی از برگشت وزن محافظت می کنند؟
در طرف مقابل، برخی عوامل با برگشت وزن کمتر همراه بودند:
- سطح بالاتر هورمون GLP-1 پس از غذا
- اشتیاق برای تغییر عادت های فعالیت بدنی
- عزت نفس و کیفیت زندگی بهتر
- حمایت اجتماعی
- مصرف میوه و روی، و کلسترول خوب (HDL) بالاتر
جالب است که GLP-1 همان هورمونی است که داروهای جدید کاهش وزن بر پایه آن ساخته شده اند. برای مثال، پژوهشی درباره افزودن لیراگلوتاید پس از اسلیو معده را بررسی کرده ایم. البته این مرور درباره درمان دارویی نتیجه ای نمی دهد.
بسیاری از عوامل این فهرست رفتاری و روانی هستند. پیگیری منظم با جراح، متخصص تغذیه و در صورت نیاز روان شناس، راهی است که نویسندگان برای مشاوره پیش و پس از جراحی پیشنهاد می کنند.
این پژوهش چه چیزهایی را نمی گوید؟
این مرور «ارتباط» عوامل با برگشت وزن را نشان می دهد، نه رابطه علت و معلولی. مثلا نمی گوید کاهش مصرف شیرینی به تنهایی جلوی برگشت وزن را می گیرد.
چکیده مقاله اندازه اثر هر عامل را جداگانه گزارش نمی کند و مشخص نیست کدام عامل مهم تر است. همچنین مطالعات در طراحی و مدت پیگیری با هم تفاوت داشتند. جراحی چاقی یک عمل بزرگ با خطرات خاص خود است و تصمیم درباره آن باید با جراح متخصص گرفته شود.
پرسش های رایج
چند درصد افراد بعد از جراحی چاقی دوباره چاق می شوند؟
در این مرور ۱۷٫۶٪ بیماران دست کم ۱۰٪ برگشت وزن داشتند؛ یعنی حدود یک نفر از هر شش نفر.
چرا بعد از اسلیو معده وزن برمی گردد؟
عواملی مانند حجم معده باقیمانده، پرخوری، غذا خوردن هیجانی، مصرف شیرینی و گذشت زمان از جراحی با برگشت وزن همراه بودند.
چطور می شود از برگشت وزن پیشگیری کرد؟
این مرور نشان می دهد حمایت اجتماعی، عزت نفس و انگیزه برای فعالیت بدنی با برگشت کمتر همراه است. برنامه پیگیری را باید با تیم درمان خود تنظیم کنید.
دیدگاه ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.