جراحی چاقی را انجام داده اید، ماه های اول وزن به سرعت پایین آمده و حالا بعد از چند سال عقربه ترازو دوباره آرام آرام بالا می رود. آیا جراحی «شکست خورده» است؟ یک مقاله مروری در مجله Current diabetes reports نشان می دهد برگشت وزن بعد از جراحی چاقی بسیار شایع تر از آن است که بیشتر مردم فکر می کنند، و دلیل اصلی آن معمولا خود جراحی نیست.
- برگشت وزن در بخش بزرگی از بیماران در پیگیری طولانی مدت دیده می شود.
- شایع ترین علت ها رفتارهای غذایی نابسامان، سبک زندگی و سازوکارهای جبرانی بدن است، نه نقص جراحی.
- مداخلات تغذیه ای، رفتاری و ورزشی تا امروز اثر بالینی معناداری نشان نداده اند.
- شواهد دارودرمانی هم محدود و بیشتر از مطالعات گذشته نگر است.
برگشت وزن بعد از جراحی چاقی چقدر شایع است؟
نویسندگان ابتدا یادآوری می کنند که جراحی چاقی موثرترین درمان چاقی شدید است. با این حال، بخشی از بیماران یا از ابتدا به کاهش وزن مورد انتظار نمی رسند یا بعد از رسیدن به کمترین وزن، دوباره وزن اضافه می کنند.
مشکل اینجاست که تعریف واحدی برای «برگشت وزن» وجود ندارد و همین تخمین شیوع را دشوار می کند. با این حال عددهایی که مقاله از پژوهش های قبلی نقل می کند قابل توجه است:
- در مطالعه ای روی ۳۰۰ بیمار بای پس معده، ۳۷٪ در پیگیری هفت ساله برگشت وزن قابل توجه داشتند.
- یک مرور سیستماتیک نشان داد تا ۷۶٪ بیماران اسلیو معده در پیگیری شش ساله برگشت وزن معنادار داشتند.
- در بزرگ ترین مطالعه آینده نگر با ۱۴۰۶ بیمار بای پس، میانگین برگشت وزن از ۵٫۷٪ یک سال پس از کمترین وزن به ۱۵٪ در سال پنجم رسید.
در همان مطالعه بزرگ، سهم بیمارانی که دست کم ۱۰٪ وزن برگرداندند از ۲۳٪ در سال اول به ۷۲٪ در سال پنجم رسید. یعنی برگشت وزن یک روند تدریجی و ادامه دار است.
چرا بعد از جراحی چاقی دوباره چاق می شویم؟
علت های آناتومیک
گاهی مشکل در خود ساختار جراحی شده است؛ مثلا گشاد شدن بخش فوندوس معده بعد از اسلیو، یا ایجاد مسیر غیرطبیعی بین دو بخش معده (فیستول) بعد از بای پس. اما به گفته نویسندگان این علت ها فقط در درصد کمی از موارد مطرح اند.
علت های رفتاری و روانی
شایع ترین علت ها رفتارهای غذایی نابسامان هستند. سه الگوی مهم در مقاله توضیح داده شده است:
- ریزه خواری (Grazing): خوردن مکرر، بی برنامه و کنترل نشده مقدارهای کم غذا بین وعده ها. شیوع آن بعد از جراحی از ۱۷ تا ۴۷ درصد گزارش شده است.
- از دست دادن کنترل در خوردن: احساس اجبار به خوردن یا ناتوانی در متوقف کردن آن.
- پرخوری دوره ای: که در متقاضیان جراحی شایع تر است و ممکن است بعد از عمل به شکل ریزه خواری ادامه پیدا کند.
بی تحرکی، برگشت به عادت های قبلی، استرس، افسردگی و مصرف مشکل ساز الکل هم با برگشت وزن مرتبط بوده اند. خلاصه جامع تری از این پیش بینی کننده ها در عوامل مرتبط با برگشت وزن پس از جراحی چاقی آمده است.
بدن هم مقاومت می کند
بدن مثل ترموستاتی است که روی یک دمای مشخص تنظیم شده؛ وقتی وزن پایین می آید، تلاش می کند آن را به عدد قبلی برگرداند. نویسندگان از «سازوکارهای جبرانی فیزیولوژیک» نام می برند؛ یعنی تغییر هورمون های تنظیم کننده اشتها که گرسنگی و هوس غذا را بیشتر می کند. داده های محدود نشان داده برگشت وزن با گرلین بالاتر پیش از غذا و GLP-1 پایین تر پس از غذا همراه است.
برگشت وزن چه پیامدهایی دارد؟
برگشت وزن فقط مسئله ظاهر نیست. به گفته مقاله، با برگشت بیماری هایی مثل دیابت نوع دو، فشار خون بالا و چربی خون همراه است، هزینه های درمانی را بالا می برد و کیفیت زندگی و سلامت روان را کاهش می دهد.
برای پیشگیری و درمان برگشت وزن چه شواهدی داریم؟
این بخش مقاله شاید برای بسیاری ناامیدکننده باشد، اما صادقانه است:
| روش | آنچه مقاله گزارش می کند |
|---|---|
| تغذیه، رفتاردرمانی، حمایت روانی | اثر معنادار بر کاهش وزن کلی یا جلوگیری از برگشت نشان نداده اند |
| ورزش | در یک مطالعه، ورزش پرحجم در مقایسه با گروه کنترل تفاوتی ایجاد نکرد |
| جراحی اصلاحی | در برخی موارد موثر است، اما عارضه آن معمولا از جراحی اول بیشتر است |
| دارودرمانی | شواهد محدود برای توپیرامات و لیراگلوتاید؛ مطالعات بیشتر گذشته نگر و کوچک |
نویسندگان توصیه می کنند پیش از جراحی اصلاحی، روش های غیرجراحی امتحان شوند. درباره داروها، مطالعه ای جداگانه درباره افزودن لیراگلوتاید بعد از اسلیو معده وجود دارد. همچنین پژوهش ها نشان داده اند با قطع داروهای کاهش وزن هم وزن برمی گردد؛ موضوعی که در برگشت وزن پس از قطع سماگلوتاید بررسی شده است.
داروهای کاهش وزن داروهای نسخه ای هستند. به گفته مقاله، به نظر می رسد این داروها در افرادی که سابقه جراحی چاقی دارند کاهش وزن کمتری ایجاد می کنند. تصمیم درباره هر درمانی باید با پزشک متخصص چاقی گرفته شود.
این مقاله چه چیزهایی را نمی گوید؟
- این یک مقاله مروری روایی است و خودش داده تازه ای تولید نکرده است.
- به دلیل نبود تعریف واحد، عددهای شیوع در مطالعات مختلف قابل مقایسه مستقیم نیستند.
- نویسندگان تاکید می کنند که کارآزمایی های تصادفی دقیق برای درمان های غیرجراحی به شدت مورد نیاز است.
پیگیری منظم با تیم جراحی، متخصص تغذیه و در صورت نیاز روان شناس بعد از عمل اهمیت دارد. اگر متوجه ریزه خواری یا از دست دادن کنترل در خوردن شده اید، آن را با تیم درمان در میان بگذارید.
پرسش های رایج
آیا بعد از اسلیو معده وزن برمی گردد؟
بله، در بخشی از بیماران. طبق یک مرور سیستماتیک که در این مقاله نقل شده، تا ۷۶٪ بیماران اسلیو در پیگیری شش ساله برگشت وزن معنادار داشتند.
شایع ترین علت برگشت وزن بعد از جراحی چاقی چیست؟
رفتارهای غذایی نابسامان مثل ریزه خواری، سبک زندگی کم تحرک و سازوکارهای جبرانی هورمونی بدن؛ علت های جراحی در اقلیت هستند.
آیا ورزش و رژیم جلوی برگشت وزن را می گیرد؟
طبق این مرور، مداخلات تغذیه ای، رفتاری و ورزشی تا امروز اثر بالینی معناداری بر برگشت وزن نشان نداده اند؛ هرچند برای سلامت عمومی همچنان مهم اند.
آیا جراحی دوباره راه حل است؟
در برخی علت های آناتومیک ممکن است موثر باشد، اما عارضه آن معمولا بیشتر است و نویسندگان توصیه می کنند ابتدا روش های غیرجراحی امتحان شود.
دیدگاه ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.