درمان لک بعد از جوش در پوست تیره؛ مرور ۴۸ مطالعه چه می گوید؟

جوش خوب شده، اما جایش یک لک قهوه ای تیره مانده که ماه ها از صورت نمی رود. اگر پوست گندمی یا تیره دارید، احتمالاً این تجربه برایتان آشناست. نام علمی این لک ها «هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب» است. یک مرور سیستماتیک نتایج درمان آن را در افراد با پوست تیره جمع بندی کرده و به نتیجه ای صادقانه و کمی ناامیدکننده رسیده است: هنوز هیچ درمانی به طور قاطع برنده نیست.

• ۴۸ مطالعه با ۱۳۵۶ فرد با پوست رنگین بررسی شد.
• رتینوئیدهای موضعی در ۸۵ درصد و لیزر در ۶۶ درصد بهبود نسبی ایجاد کردند.
• لیزر تنها روشی بود که در زیرگروهی (۲۶ درصد) بهبود کامل داد، اما گاهی لک را بدتر کرد.
• لایه برداری شیمیایی و هیدروکینون نتایج ضعیف تری داشتند.

هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب چیست؟

هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب (Post-inflammatory hyperpigmentation یا PIH) لکی تیره است که بعد از یک التهاب یا آسیب پوستی، مثل جوش، اگزما، سوختگی یا زخم، باقی می ماند. التهاب سلول های رنگدانه ساز (ملانوسیت ها) را تحریک می کند و ملانین بیشتری در لایه های پوست تولید یا رسوب می کند.

می توانید آن را مثل ردی تصور کنید که بعد از خاموش شدن آتش روی زمین می ماند. آتش (التهاب) رفته، اما دوده (رنگدانه) هنوز هست. طبق متن مقاله، آفتاب این لک ها را تشدید می کند.

این لک ها در همه انواع پوست رخ می دهند، اما در پوست های تیره تر شایع تر، پررنگ تر و ماندگارترند. برای آشنایی کلی با این مشکل، راهبردهای درمان لک بعد از التهاب را ببینید.

این مرور سیستماتیک چطور انجام شد؟

پژوهشگران بر اساس راهنمای PRISMA، که چارچوب استاندارد مرورهای سیستماتیک است، چند پایگاه علمی بزرگ را جست وجو کردند. در نهایت ۴۸ مطالعه با ۱۳۵۶ فرد با پوست رنگین وارد بررسی شد.

چه کسانی بررسی شدند؟

• میانگین سن ۲۹ سال بود و ۷۸ درصد زن بودند.
• از نظر قومیت، ۷۰ درصد سیاه پوست، ۲۷ درصد آسیایی و ۳ درصد لاتین بودند.
• تیپ پوستی فیتزپاتریک: ۲۰ درصد تیپ سه، ۴۰ درصد تیپ چهار، ۳۴ درصد تیپ پنج و ۶ درصد تیپ شش.
• در ۸۹ درصد موارد، لک به دنبال یک بیماری التهابی ایجاد شده بود و ۸۳ درصد روی صورت بود.

بسیاری از ایرانی ها پوستی در محدوده تیپ سه و چهار دارند؛ پس این یافته ها برای خوانندگان فارسی زبان هم مرتبط است.

کدام درمان ها بیشتر مؤثر بودند؟

رتینوئیدهای موضعی، یعنی مشتقات ویتامین A مثل ترتینوئین، رایج ترین درمان بودند و بیشترین درصد بهبود نسبی را داشتند. اگر می خواهید با این گروه دارویی بیشتر آشنا شوید، راهنمای رتینوئیدهای موضعی را بخوانید.

لیزر تنها روشی بود که در زیرگروهی از بیماران (۲۶ درصد) لک را کاملاً از بین برد؛ اما مواردی از بدتر شدن لک پس از لیزر هم گزارش شد.

چرا لیزر روی پوست تیره شمشیر دولبه است؟

لیزر خودش نوعی آسیب کنترل شده به پوست است. در پوست تیره، که ملانوسیت ها واکنش پذیرترند، همین آسیب می تواند التهاب تازه ای ایجاد کند و لک جدیدی بسازد؛ یعنی درمان خودش علت مشکل شود. به همین دلیل انتخاب نوع لیزر و تنظیمات آن باید با تجربه و احتیاط باشد. در مرور دیگری درباره نتایج درمان لک پس از التهاب هم به این چالش پرداخته شده است.

رتینوئیدها و هیدروکینون داروهای نسخه ای هستند و می توانند پوست را تحریک کنند؛ تحریک در پوست تیره خودش ممکن است لک بسازد. لیزر برای لک پوست تیره را فقط نزد پزشک باتجربه انجام دهید.

این مرور چه چیزهایی را نمی گوید؟

نویسندگان صراحتاً می گویند هیچ کدام از روش های درمانی اثربخشی قوی و قاطعی نشان ندادند و جای زیادی برای بهبود درمان ها وجود دارد. «بهبود نسبی» هم یعنی لک کم رنگ تر شده، نه اینکه کاملاً رفته باشد.

مطالعات واردشده از نظر طراحی، نوع درمان و روش سنجش با هم متفاوت بودند و این مرور درمان ها را مستقیماً با هم مقایسه آماری نکرده است. همچنین بیشتر شرکت کنندگان سیاه پوست بودند و سهم پوست های تیپ سه، مثل بسیاری از پوست های خاورمیانه ای، کمتر بود.

پرسش های رایج

بهترین درمان لک بعد از جوش در پوست تیره چیست؟

در این مرور، رتینوئیدهای موضعی بیشترین بهبود نسبی (۸۵ درصد) را داشتند، اما هیچ درمانی اثربخشی قاطع نشان نداد. انتخاب درمان با متخصص پوست است.

آیا لیزر لک پس از التهاب را کامل پاک می کند؟

لیزر در ۲۶ درصد زیرگروهی از بیماران بهبود کامل داد، اما گاهی لک را بدتر کرد.

هیدروکینون برای این لک ها مؤثر است؟

در این مرور، هیدروکینون و لایه برداری شیمیایی نتایج ضعیف تری نسبت به رتینوئیدها و لیزر داشتند.

چرا لک بعد از جوش در پوست تیره بیشتر می ماند؟

پوست های تیره تر ملانین بیشتری دارند و این لک ها در آن ها شایع تر، پررنگ تر و ماندگارترند.